Απολιθώματα στην Ελλάδα θέτουν υπό αμφισβήτηση το δόγμα της αποκλειστικά αφρικανικής καταγωγής του ανθρώπου.
Τα στοιχεία των παράλληλων εξελίξεων των ανθρωπίδων στην Ευρώπη και την Αφρική σκιαγραφούν μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα της ανθρώπινης ιστορίας.
Ίσως οι ρίζες μας να μην είναι μόνο αφρικανικές, αλλά και βαθιά ριζωμένες στο έδαφος των Βαλκανίων.
Για δεκαετίες, η παλαιοανθρωπολογία κηρύττει το ίδιο δόγμα: Ο άνθρωπος προέρχεται από την Αφρική, τελεία και παύλα. Όποιος τολμά να αμφισβητήσει αυτό απορρίπτεται στους κύκλους των ειδικών είτε ως παλαβός, είτε ως ξένος είτε ως ιστορικός απατεώνας.
Αλλά τώρα, απολιθώματα από την Ελλάδα μπαίνουν σε αυτή την βολική αφήγηση. Ευρήματα όπως το κρανίο των Πετραλώνων ή ο αινιγματικός Graecopithecus (το εύρημα έγινε επίσης γνωστό ως κάτω γνάθος της Νικήτης) υποδηλώνουν ότι οι πρώιμοι ανθρωπίδες ζούσαν πράγματι στην Ευρώπη – ίσως ακόμη και πριν από τους υποτιθέμενους παλαιότερους Αφρικανούς εκπροσώπους.
Φυσικά, αυτό είναι εκρηκτικό για μια επιστήμη που της αρέσει να νανουρίζεται σε μια αίσθηση βεβαιότητας, παρ’ όλο που η βάση της στηρίζεται στην πιθανότητα ανακαλύψεων.
Επειδή εδώ ακριβώς βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα: Προσποιούμαστε ότι έχουμε μια πλήρη εικόνα της πρώιμης ιστορίας των ανθρώπων, παρ’ όλο που ολόκληρη η βάση των απολιθωμάτων μας είναι μια λεπτή κουβέρτα γεμάτη τρύπες.
Homo erectus, Australopithecus, ακόμη και η “Lucy” βρείτε – όλα μοναδικά κομμάτια που επέζησαν τυχαία σε σκονισμένες πεδιάδες. Στην Ευρώπη, από την άλλη πλευρά, το κλίμα ήταν πολύ λιγώτερο ευνοϊκό για τη διατήρηση των οστών για εκατομμύρια χρόνια. Παγετός, νερό, διάβρωση – όλα αυτά κατατρώγουν την οργανική κληρονομιά του παρελθόντος. Το γεγονός ότι βρίσκουμε περισσότερους σκελετούς στην Αφρική δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η προέλευση βρίσκεται εκεί. Σημαίνει απλώς ότι το αφρικανικό έδαφος τυχαίνει να είναι πιο φιλεύσπλαχνο με την επιστήμη.
Μια παράλληλη εξέλιξη;
Επομένως, η ιδέα των παράλληλων εξελίξεων κάθε άλλο παρά παράλογη είναι. Γιατί δεν θα έπρεπε μια γενεαλογία μεγάλων πιθήκων να έχει αναπτυχθεί προς τα ανθρωποειδή ταυτόχρονα στην Ευρώπη και την Αφρική; Η εξέλιξη δεν είναι γραμμική, αλλά χαοτική, με αδιέξοδα, πλευρικά κλαδιά και παράλληλες προσαρμογές.
Το γεγονός ότι εξελίξεις παρόμοιες με αυτές της Ανατολικής Αφρικής εντοπίζονται στα Βαλκάνια, την Ανατολία ή ακόμα και την Κρήτη δεν αποτελεί απόδειξη «μετανάστευσης» προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, αλλά απλώς έκφραση μιας διαδικασίας που θα μπορούσε να έχει δρομολογηθεί αρκετές φορές.
Η αλήθεια είναι ίσως πιο περίπλοκη από ό, τι γράφεται στα κεφάλαια των σχολικών βιβλίων.
Ιδιαίτερα τα ευρήματα από την Ελλάδα λειτουργούν ως διασπαστικό σήμα στο κατά τα άλλα ομαλό αφηγηματικό μοτίβο.
Ο Graecopithecus, ηλικίας περίπου 7,2 εκατομμυρίων ετών, έχει ρίζες δοντιών που θυμίζουν εντυπωσιακά τις μεταγενέστερες αυστραλοπιθηκίνες – και επομένως περισσότερο πρώιμες ανθρώπινες μορφές παρά κλασσικούς πιθήκους.
Οι καταξιωμένοι παλαιοανθρωπολόγοι το αποδοκιμάζουν και επισημαίνουν την «αβεβαιότητα της ερμηνείας». Αλλά αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι χτίζουν ολόκληρα οικογενειακά δέντρα από ένα μόνο οστό που βρέθηκε στη Σαχάρα. Τα δύο μέτρα και δύο σταθμά δύσκολα μπορούν να παραβλεφθούν: όλα όσα ταιριάζουν στο υπάρχον δόγμα αξιοποιούνται σε μεγάλο βαθμό, όλα όσα βρίσκονται σε όλους τους τομείς συζητιούνται.
Οι μελέτες δείχνουν όλο και περισσότερο ότι η εξέλιξη δεν ήταν ένα αποκλειστικό γεγονός σε έναν κλειστό βιότοπο, αλλά ένα συνονθύλευμα περιφερειακών εξελίξεων. Το κλίμα στη νοτιοανατολική Ευρώπη, με τα τοπία που έμοιαζαν με σαβάνες στα τέλη του Μειόκαινου, προσέφερε ιδανικές συνθήκες για προσαρμογές προς τον διποδισμό. Ταυτόχρονα, κάτι παρόμοιο αναπτύχθηκε στην Ανατολική Αφρική.
Παραμένει ασαφές εάν υπήρξε ανάμειξη ή εάν η μία γραμμή εκτόπισε την άλλη. Αλλά ένα πράγμα είναι σίγουρο: η ιστορία δεν είναι τόσο απλή όσο μας πουλιέται. Ίσως οι πρόγονοί μας να μην ήταν μόνο παιδιά της Αφρικής, αλλά και γιοι και κόρες των σημερινών Βαλκανίων.
Η επίμονη εμμονή στην Αφρική αποκαλύπτει περισσότερα για τον δογματικό χαρακτήρα της σημερινής επιστήμης παρά για την πραγματικότητα της πρώιμης ιστορίας. Γιατί αν επιμείνεις σε μια ενιαία αφήγηση, χάνεις από τα μάτια σου την πολυπλοκότητα της φύσης.
Αντί να δοκιμάζουμε την ευρωπαϊκή υπόθεση με ανοιχτή επιστημονική περιέργεια, αντιδρούμε με αμυντικά αντανακλαστικά.
Τα απολιθώματα από την Ελλάδα, τη Βουλγαρία ή την σημερινή Τουρκία δεν είναι τυχαία, αλλά ενδείξεις ότι πρέπει επειγόντως να διευρύνουμε την άποψή μας για τον κόσμο. Ίσως είναι καιρός η ανθρωπολογία να σπάσει τα ιδεολογικά της δεσμά και να επιστρέψει σε αυτό που πρέπει να είναι η επιστήμη: την ανοιχτή αναζήτηση της αλήθειας, ακόμα κι αν μερικές φορές μπορεί να είναι λίγο άβολη.
….Όσοι “καταφέρνουν” καί δέν κοιμούνται ….όρθιοι, βεβαιότατα γνωρίζουν ότι ΚΑΙ η επιστημονική έρευνα συχνότατα – άν όχι πάντα! – ΧΕΙΡΑΓΩΓΕΙΤΑΙ ΒΑΘΕΩΣ καί ΕΠΙΜΟΝΩΣ!
Θά ερωτήσει κάποιος ίσως, “μά από ποιούς καί γιατί” ;
Η απάντηση δέν είναι μονολεκτική, απαιτούνται τόμοι ολόκληροι.
Πώς βγάζουμε όμως τήν άκρη;
Πάμε αμέσως στό ΠΟΙΟΙ καί ΠΩΣ καί από ΠΟΥ χ ρ η μ α τ ο δ ο τ ο ύ ν τίς όποιες έρευνες, ανασκαφές καί προσπάθειες.
Πώς επιλέγονται – στήν περίπτωσή μας εδώ – οι Αρχαιολόγοι, όπως καί ποιά θά είναι η τύχη των ευρημάτων τους, άν δηλαδή θά δούν τό φώς της δημοσιότητος, ή θά τά “καταπιεί” τό ….ΣΚΟΤΑΔΙ διότι δέν εξυπηρετούν τό επίσημο – δόλιο! – αφήγημα….
Στίς ΗΠΑ σάν παράδειγμα, πολύ χτυπητό θά λέγαμε., έχουν γίνει καί στό παρελθόν καί στίς ημέρες μας ορισμένες δημοσιεύσεις καί κριτική γιά τό τί ακριβώς συμβαίνει μέ ΠΟΛΥ ΓΝΩΣΤΑ καί ΕΠΩΝΥΜΑ “Ινστιτούτα” καί βεβαίως τί κάνουν εκεί μέσα μέ τά πλήθος ευρήματα που τούς φέρνουν, ή που αγοράζουν….
Τά εκθέτουν καί δίνουν στοιχεία καί πληροφορίες στό ευρύτερο κοινό, ή ΘΑΒΟΝΤΑΙ σέ τεραστίων διαστάσεων υπόγειες χώρους, καλοκλειδωμένους καί επτασφράγιστους ;
Ακόμα λοιπόν ένα τεράστιο θέμα, που επίσης τό σύστημα ΔΕΝ ΤΟΛΜΑ νά αγγίξει ιδιαίτερα, μή τυχόν οι ανυποψίαστοι πάρουν “μυρωδιά” τί “μαγειρεύουν” μέ τά “αρχαιολογικά” ευρήματα….
Μαριγώ μας, μας εκπλήσσεις ολοένα καί πιό ευχάριστα μέ τίς τόσο ποιοτικές επιλογές σου στήν θεματολογία, που απευθύνονται σέ υποψιασμένους καί ανήσυχους αναγνώστες, που τά χαζοκούτια ανά τήν υφήλιο δέν κατάφεραν νά τούς κάνουν “κοιμά” τόν εγκέφαλο!
Εύγε Μαριγώ καί πάλι!