Δυστυχώς, πολλοί ερευνητές που έχουν μελετήσει την προσωπικότητά του έχουν υποκύψει στον πειρασμό του αναγωγισμού, εξάγοντας συμπεράσματα με βάση ένα στενό εύρος δεδομένων, αγνοώντας το σύνολο των ιστορικών πηγών.

Με αυτόν τον τρόπο, ορισμένοι από αυτούς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Τέσλα ήταν άθεος, δεδομένου ότι ορισμένοι από τους κοσμολογικούς και ανθρωπολογικούς προβληματισμούς του περιέχουν ρητά υλιστικές απόψεις.

Αυτοί οι ερευνητές, ωστόσο, δεν έθεσαν το αντίστοιχο συγκριτικό ερώτημα: πώς γίνεται, σε άλλα άρθρα και δηλώσεις, ο Τέσλα να αναφέρει καταφατικά «τον Κύριο», «τον Δημιουργό», «θεόσταλτες δυνάμεις», «το μεγάλο σύστημα κόσμων του Θεού»...;

Άλλοι πήγαν στο αντίθετο άκρο και, με βάση το ενδιαφέρον του Τέσλα για τη σκέψη της Άπω Ανατολής (και ειδικά σε ορισμένες έννοιες παρόμοιες με τον αιθέρα), ισχυρίστηκαν ότι ήταν πιο κοντά στον Ινδουϊσμό/Βουδισμό στις θρησκευτικές του πεποιθήσεις.

Με αυτόν τον τρόπο, παρέβλεψαν το γεγονός ότι αυτοπροσδιορίστηκε ως Χριστιανός και ότι χαρακτήρισε τον Χριστιανισμό ως θρησκεία πάνω από όλες τις θρησκείες του κόσμου, οι οποίες, κατά τη δική του άποψη, ήταν ως επί το πλείστον αποτέλεσμα «αφηρημένης λογικής», σε αντίθεση με τον Χριστιανισμό, τον οποίο περιέγραψε ως «αναμφισβήτητα το αποτέλεσμα πρακτικού πειράματος».

Τέλος, μια τρίτη ομάδα έκανε το λάθος να προσπαθήσει να τον απεικονίσει ως παράδειγμα Ορθόδοξου Χριστιανού [μερικοί έφτασαν στο σημείο να τον απεικονίσουν ακόμη και ως άγιο], με βάση τη χριστιανική του καταγωγή, την έντονα καταφατική στάση του απέναντι στον Χριστιανισμό, τον αυτοπροσδιορισμό του ως Χριστιανού και ορισμένες πτυχές της ηθικής της ζωής του.

Παρέβλεψαν, ωστόσο, το γεγονός ότι κατά την αμερικανική του περίοδο εξέφρασε επίσης διάφορες ετερόδοξες απόψεις, που προέκυψαν κάτω από διαφορετικές επιρροές, γι' αυτό και ο Τέσλα —αν και αναμφίβολα χριστιανός— δεν μπορεί να χρησιμεύσει ως παράδειγμα ομολογίας της χριστιανικής πίστης.

Η αλήθεια, επομένως, βρίσκεται κάπου ανάμεσα σε αυτές τις απλουστευμένες και αναγωγικές απεικονίσεις.

Εκτός από όλα τα παραπάνω, υπάρχει μια εξαιρετικά σημαντική πτυχή της θρησκευτικότητας του Νίκολα Τέσλα που δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως και η οποία αφορά μια θρησκευτική εμπειρία που διαμορφώθηκε υπό την άμεση επίδραση του Ορθόδοξου Χριστιανισμού.

Σχετίζεται με τη σχέση του με τον Άγιο Νικόλαο, ενός Αγίου που κατέχει ιδιαίτερα σημαντική θέση μεταξύ των Ορθοδόξων Σέρβων. Αυτή η σχέση επισημάνθηκε για πρώτη φορά από τον Αμερικανό ερευνητή και συλλέκτη των γραπτών του Τέσλα, Λήλαντ Άντερσον, στο άρθρο του με τίτλο «Ο προστάτης άγιος του Νίκολα Τέσλα». Από τη δημοσίευση του κειμένου του, έχουν έρθει στο φως αρκετά πολύ σημαντικά έγγραφα σχετικά με αυτό το θέμα και θα εξετάσουμε αυτό το θέμα εδώ με γενικούς όρους.

Ο Νίκολα Τέσλα, γιος ενός Σέρβου ορθόδοξου ιερέα, γεννήθηκε στο Smiljan, ένα μέρος εντός των Στρατιωτικών Συνόρων (αυτόνομη περιοχή της Αυστριακής Αυτοκρατορίας), τη νύχτα μεταξύ 9 και 10 Ιουλίου 1856, την παραμονή της εορτής των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου [εκείνη την εποχή, η διαφορά μεταξύ του Ιουλιανού και του Γρηγοριανού ημερολογίου ήταν 12 ημέρες].

Λόγω της κακής κατάστασης της υγείας του, βαφτίστηκε αμέσως μετά τη γέννησή του, λαμβάνοντας το βαπτιστικό όνομα Νικολάϊ, συνδέοντας έτσι την ονομαστική του εορτή με τη γιορτή του Αγίου Νικολάου.

Σε αντίθεση με τους Ορθόδοξους Ρώσσους και τους Έλληνες, μεταξύ των Σέρβων η παράδοση του εορτασμού της ονομαστικής εορτής δεν είναι τόσο διαδεδομένη [η γιορτή του προστάτη-αγίου της οικογένειας, ή Κρίσνα σλάβα, είναι το κυρίαρχο θρησκευτικό έθιμο μεταξύ των Σέρβων].

Ο Τέσλα, ωστόσο, παρέμεινε σε όλη του τη ζωή ιδιαίτερα προσκολλημένος στην ονομαστική του εορτή, σε τέτοιο βαθμό που ορισμένοι δυτικοί ερευνητές πίστευαν ότι η Ημέρα του Αγίου Νικολάου ήταν η Κρίσνα σλάβα του, ενώ στην πραγματικότητα ήταν η ημέρα του Αγίου Γεωργίου.

Ο Άγιος Νικόλαος

Το πρώτο ίχνος της προσκόλλησής του στον Άγιο Νικόλαο μπορεί να βρεθεί σε μια εποχή που ήταν ήδη διάσημος εφευρέτης στις Ηνωμένες Πολιτείες και όταν οι αδελφές του τον συγχαίρουν τακτικά με επιστολή για την ονομαστική του εορτή - τη γιορτή του Αγίου Νικολάου.

Οι σύζυγοι και τα παιδιά τους [ακριβέστερα, ο Νικολαντίν Κοσάνοβιτς, ιερέας και σύζυγος της αδελφής του Τέσλα, Μαρίκα, και ο γιος τους Λιούμπισα] έκαναν το ίδιο στις επιστολές τους.

Θα μπορούσε, ίσως, αυτό να ήταν απλώς μια συνηθισμένη πρακτική μέσα στον στενό κύκλο των συγγενών του; Δύσκολα, αφού σε μεταγενέστερη περίοδο της ζωής του ο Τέσλα έλαβε παρόμοιους χαιρετισμούς για την Ημέρα του Αγίου Νικολάου από τον λογιστή του, Τζορτζ Σερφ, καθώς και από μέλη της σερβικής διασποράς στις Ηνωμένες Πολιτείες (συγκεκριμένα, τον Τριβούν Λάζιτς, τον λογιστή της Σερβικής Ορθόδοξης Ομοσπονδίας του Σρμπομπράν). Προφανώς ήξεραν ότι αυτή η γιορτή σήμαινε κάτι για εκείνον.

Τα δύο πιο σημαντικά έγγραφα που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι στιγμής για αυτό το θέμα χρονολογούνται στις 18 και 19 Δεκεμβρίου 1904. Εκείνη την εποχή, ο Τέσλα αναζητούσε απεγνωσμένα χρήματα από την JP Morgan προκειμένου να συνεχίσει να αναπτύσσει το έργο του για την ασύρματη μετάδοση ηλεκτρικής ενέργειας.

Γράφοντας στον Μόργκαν την παραμονή της Ημέρας του Αγίου Νικολάου το 1904, ο Τέσλα ξεκινά την επιστολή με τα ακόλουθα λόγια: «Αγαπητέ κύριε Μόργκαν, σήμερα είναι ο προστάτης μου άγιος που πάντα στεκόταν δίπλα μου».

Την επόμενη κιόλας μέρα, ο εφευρέτης γράφει μια άλλη επιστολή (ως απάντηση στην αρνητική γραπτή απάντηση του Μόργκαν), στην οποία αναφέρει: «Η επιστολή σας έφτασε σε μένα ακριβώς την ημέρα του προστάτη μου αγίου —του μεγαλύτερου από όλους— του Αγίου Νικολάου.

Υπήρχε μια σιωπηλή συμφωνία μεταξύ του Αγίου Νικολάου και εμένα ότι θα κολλούσαμε ο ένας στον άλλον.

Τα πήγε καλά για ένα διάστημα, αλλά τα τελευταία τρία χρόνια με ξέχασε – όπως κι εσύ».

Από αυτές τις δύο επιστολές, είναι ξεκάθαρο ότι ο Τέσλα είχε ιδιαίτερη εκτίμηση για τον Άγιο Νικόλαο, ένoιωθε την υποστήριξή του και διατηρούσε μια βαθιά προσωπική σχέση μαζί του.

Ένα εξίσου σημαντικό ιστορικό ντοκουμέντο για αυτό το θέμα προέρχεται από την τελευταία περίοδο της ζωής του Τέσλα, κατά την οποία, ξεχασμένος από πολλούς, επέστρεψε νοερά μόνος στο πνευματικό καταφύγιο του Ορθόδοξου Χριστιανισμού (αν και έμμεσα, μέσω σερβικών επικών ποιημάτων).

Τον Νοέμβριο του 1940, ο πλούσιος Σερβοαμερικανός Μιχαήλο Ντούτσιτς του έστειλε οικονομική βοήθεια. Ο πολυμήχανος εφευρέτης τον ευχαρίστησε με τηλεγράφημα, αναφέροντας μεταξύ άλλων: «Ο Άγιος Νικόλαος και εσύ είστε οι καλύτεροί μου φίλοι». Και εδώ, υπάρχει αναμφίβολα ένα ιδιαίτερο είδος πνευματικής στοργής που ένoιωθε ο Νίκολα Τέσλα προς τον άγιο του οποίου το όνομα έφερε.

Ανεξάρτητα από το πώς ερμηνεύεται το περιεχόμενο των προαναφερθεισών επιστολών, ένα πράγμα είναι σίγουρο: ήταν κάτι πολύ ιδιαίτερο στη σχέση που είχε ο Νίκολα Τέσλα με τον Άγιο Νικόλαο.

Το αν αυτό συνδεόταν αποκλειστικά με την άμεση επιρροή του Ορθόδοξου Χριστιανισμού στον οποίο ανατράφηκε ή αν ήταν αντανάκλαση κάποιου συγκεκριμένου γεγονότος, δεν μπορεί να προσδιοριστεί μέχρι να εξεταστεί το πλήρες αρχείο των επιστολών που κατέχει το Μουσείο Νίκολα Τέσλα.

Ως εκ τούτου, είναι καθήκον των μελλοντικών ερευνητών της ζωής και του έργου του Νίκολα Τέσλα, σε συνεργασία με τους επιμελητές αυτού του Μουσείου, να μελετήσουν διεξοδικά τον τεράστιο όγκο της αλληλογραφίας του Τέσλα και να βρουν κάθε ίχνος που σχετίζεται με αυτό το θέμα.

Μόνο τότε θα υπάρξει η ευκαιρία να ανακαλύψουμε τι είδους «σιωπηλή συμφωνία» είχε ο Νίκολα Τέσλα με τον Άγιο Νικόλαο τον Θαυματουργό και γιατί τον θεωρούσε ως τον «καλύτερό του φίλο».