Στη δυτική πλευρά της περιοχής υψηλής πίεσης, ο ζεστός αέρας από τη Σαχάρα μεταφέρεται πολύ βόρεια. Ταυτόχρονα, ο αέρας εντός της περιοχής υψηλής πίεσης βυθίζεται σε μια μεγάλη περιοχή. Καθώς βυθίζεται, συμπιέζεται και επιπλέον θερμαίνεται – μια θεμελιώδης φυσική διαδικασία γνωστή ως αδιαβατική θέρμανση. Τα σύννεφα βροχής δύσκολα μπορούν να σχηματιστούν κάτω από αυτές τις συνθήκες, η ηλιακή ακτινοβολία αυξάνεται και οι θερμοκρασίες συνεχίζουν να ανεβαίνουν μέρα με τη μέρα.

Γνωστό καιρικό φαινόμενο

Οι μετεωρολόγοι γνώριζαν για τέτοιες καταστάσεις αποκλεισμού εδώ και πολύ καιρό. Αποτελούν μέρος της φυσικής δυναμικής της ατμόσφαιρας και έχουν ήδη προκαλέσει πολλά ιστορικά κύματα καύσωνα – πολύ πριν επιτευχθεί η τρέχουσα περιεκτικότητα της ατμόσφαιρας σε CO2. Είτε στην Ευρώπη, τη Ρωσία ή τη Βόρεια Αμερική: Τα μπλοκ Ωμέγα έχουν επανειλημμένα προκαλέσει εξαιρετικά κύματα καύσωνα στο παρελθόν.

Συχνά υποστηρίζεται ότι η κλιματική αλλαγή οδηγεί σε συχνότερους αποκλεισμούς. Στην πραγματικότητα, η επιστημονική κατάσταση είναι πολύ λιγώτερο σαφής.

Αντίθετα, μια ανασκόπηση του 2018 με τίτλο «Blocking and its Response to Climate Change» από τον Woollings και τους συνεργάτες του καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία για αύξηση τέτοιων καιρικών αποκλεισμών.

Ορισμένα κλιματικά μοντέλλα υποδηλώνουν ακόμη ότι η λεγόμενη ενίσχυση της Αρκτικής – δηλαδή η ισχυρότερη θέρμανση των πολικών περιοχών – θα μπορούσε να μειώσει τις διαφορές θερμοκρασίας Βορρά-Νότου και έτσι να κάνει τις καταστάσεις αποκλεισμού λιγώτερο συχνές.

Ταυτόχρονα, ωστόσο, οι συγγραφείς τονίζουν ότι οι συνδέσεις εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο εντατικής έρευνας και ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές αβεβαιότητες.

Γιατί η Ευρώπη πλήττεται ιδιαίτερα

Ωστόσο, είναι εντυπωσιακό ότι η Ευρώπη έχει βιώσει ορισμένα επεισόδια ακραίας ζέστης από το 2019. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ωστόσο, αυτό το μοτίβο δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο. Εκτός από το εξαιρετικό κύμα καύσωνα στη βορειοδυτική Βόρεια Αμερική το καλοκαίρι του 2021, συγκρίσιμα γεγονότα παραμένουν σχετικά περιφερειακά.

Πρόσφατη έρευνα δείχνει επίσης ότι ακόμη και αυτό το γεγονός της Βόρειας Αμερικής μπορεί να ήταν λιγώτερο ασυνήθιστο από ό,τι υποστηρίχθηκε. Γιατί λοιπόν η Ευρώπη πλήττεται τόσο συχνά αυτή τη στιγμή;

Οι μετεωρολόγοι συζητούν διάφορες πιθανές εξηγήσεις. Από τη μία πλευρά, τα πρότυπα ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας μεγάλης κλίμακας μπορεί να έχουν αλλάξει χωρίς να είναι πλήρως κατανοητά τα αίτια τους.

Από την άλλη πλευρά, είναι αξιοσημείωτο ότι σε πολλές περιοχές της Ευρώπης περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία φτάνει στο έδαφος εδώ και χρόνια. Μεταξύ άλλων, αυτό είναι πιθανό να οφείλεται στη χαμηλότερη κάλυψη με σύννεφα χαμηλού και μεσαίου στρώματος.

Επιπλέον, η σημαντική μείωση των αερολυμάτων μέσω αυστηρότερων ευρωπαϊκών κανονισμών για τον έλεγχο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση της ποσότητας του ηλιακού φωτός που αντανακλάται στην ατμόσφαιρα και να επιτρέψει σε περισσότερη ενέργεια να φτάσει στο έδαφος. Αυτό το αποτέλεσμα αυξάνει άμεσα τις μέγιστες θερμοκρασίες που επιτυγχάνονται κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Ο καιρός δεν είναι κλίμα

Το τρέχον κύμα καύσωνα δείχνει πάνω απ' όλα ένα πράγμα: Τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκύπτουν από την αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων.

Τα ατμοσφαιρικά ρεύματα, τα ωκεάνια ρεύματα, η νεφοκάλυψη, η ηλιακή ακτινοβολία και οι περιφερειακές ιδιαιτερότητες συμπλέκονται και δημιουργούν ένα εξαιρετικά πολύπλοκο σύστημα.

Επομένως, η απόδοση μεμονωμένων καιρικών συνθηκών αποκλειστικά στην αύξηση των συγκεντρώσεων CO2 υπολείπεται. Αυτό δεν σημαίνει ότι το κλίμα δεν αλλάζει – ανέκαθεν άλλαζε, ακόμη και χωρίς ανθρώπους.

Ωστόσο, σημαίνει ότι κάθε κύμα καύσωνα πρέπει πρώτα να εξηγηθεί μετεωρολογικά. Το τρέχον μπλοκ ωμέγα παρέχει μια πολύ πειστική και επιστημονικά καλά αποδεδειγμένη εξήγηση για αυτό.