Σε μια νέα ανάλυση, ο Ιταλός οικονομολόγος και γεωπολιτικός αναλυτής Thomas Fazi συνόψισε αυτό που θα έπρεπε να είναι προφανές σε κάθε νηφάλιο παρατηρητή της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας: Η λογική της κλιμάκωσης έχει ξεφύγει από τους μηχανισμούς πολιτικού ελέγχου.

Αυτό που ξεκίνησε ως ένας «περιορισμένος» πόλεμος στην Ουκρανία έχει κάνει μετάσταση σε μια άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσσίας – εκτός από το ότι η μυθοπλασία του «μη πολέμου» εξακολουθεί να διατηρείται επίσημα για λόγους δημόσιας διαβεβαίωσης.

Η μεγάλη ψευδαίσθηση: «Η Ουκρανία πολεμά, εμείς μόνο βοηθάμε»

Η επίσημη αφήγηση είναι γνωστή: η Ουκρανία αμύνεται γενναία ενάντια στη ρωσική επιθετικότητα και η Δύση παρέχει γενναιόδωρα «βοήθεια». Η πραγματικότητα, την οποία ο Fazi τεκμηριώνει σχολαστικά, φαίνεται θεμελιωδώς διαφορετική: ο πόλεμος είναι από κάθε επιχειρησιακή άποψη μια επιχείρηση ΗΠΑ-ΝΑΤΟ στα ουκρανικά χρώματα.

Το ΝΑΤΟ δεν παρέχει μόνο πληροφορίες πληροφοριών, δορυφορική υποστήριξη και, φυσικά, χρήματα για την πολεμική μηχανή. Όλο και περισσότερο, προμηθεύει η ίδια τα drones.

Ο Ζελένσκι ανακοίνωσε σχέδια να ανοίξει δέκα κοινοπραξίες για την παραγωγή drone σε ευρωπαϊκές χώρες το 2026 (βλ. Ο Ζελένσκι ως νικητής του ρουμανικού drone; - Εθνικοί Φύλακες) – μια σκόπιμη μετεγκατάσταση της παραγωγής για να αποφευχθεί η ρωσική καταστροφή στο ουκρανικό έδαφος.

Τα ευρωπαϊκά κράτη του ΝΑΤΟ δεν είναι πλέον απλώς χρηματοδότες και προμηθευτές όπλων, αλλά τόποι παραγωγής ενός πολέμου που δεν διεξάγουν επίσημα.

Η ζώνη της πυριτιδαποθήκης της Βαλτικής

Η πιο επικίνδυνη εξέλιξη λαμβάνει χώρα στα κράτη της Βαλτικής. Εδώ τα γεγονότα έρχονται πυκνά και γρήγορα:

• Ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη διασχίζουν τον εναέριο χώρο των χωρών του ΝΑΤΟ της Βαλτικής για να επιτεθούν σε ρωσικούς στόχους – συμπεριλαμβανομένων των τερματικών σταθμών πετρελαίου στο Primorsk και στο Ust-Luga στη Βαλτική Θάλασσα

• Μόνο τον Μάϊο του 2026, ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη ενεργοποίησαν επανειλημμένες ειδοποιήσεις στον εναέριο χώρο πάνω από την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία

• Μαχητικά αεροσκάφη του ΝΑΤΟ χρειάστηκε να απογειωθούν πολλές φορές, τουλάχιστον ένα ουκρανικό drone καταρρίφθηκε από αεροσκάφος του ΝΑΤΟ πάνω από την Εσθονία στις 19 Μαΐου

• Μέρες νωρίτερα, ένα άλλο ουκρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος έπληξε μια άδεια εγκατάσταση αποθήκευσης πετρελαίου στη Λετονία – οι πολιτικές επιπτώσεις ήταν τόσο τεράστιες που η κυβέρνηση της Λετονίας έπεσε λόγω του χειρισμού της κρίσης

Το γεγονός ότι τα ουκρανικά drones επιχειρούν πάνω από το έδαφος του ΝΑΤΟ δεν είναι τυχαίο ούτε ασήμαντο. Είναι ζωντανή κλιμάκωση, στην οποία η γραμμή μεταξύ «ουκρανικών επιχειρήσεων» και συμμετοχής στο ΝΑΤΟ είναι εντελώς θολή.

Η Ρωσσία πρέπει να αναρωτηθεί εάν αυτά τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη ελέγχονται πραγματικά από το Κίεβο – ή εάν το προσωπικό του ΝΑΤΟ έχει αναλάβει εδώ και καιρό τη διοίκηση εδώ.

Η «Πρωτοβουλία των Βόρειων Ναυτικών»: Ο ναυτικός αποκλεισμός ως κήρυξη πολέμου

Σαν να μην έφτανε το πρόβλημα του εναέριου χώρου, σχηματίστηκε μια νέα συμμαχία: η «Πρωτοβουλία των Βόρειων Ναυτικών». Συμμετέχουν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία, η Σουηδία, η Δανία, η Φινλανδία, η Ισλανδία, η Εσθονία, η Λετονία, η Λιθουανία και οι Κάτω Χώρες.

Ο διακηρυγμένος στόχος: να «περιοριστεί» η Ρωσσία μεταξύ της Αρκτικής και της Βαλτικής Θάλασσας, ενδεχομένως παρεμποδίζοντας την εμπορική ναυτιλιακή κυκλοφορία και ιδιαίτερα τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο».

Η διακοπή των ρωσικών πλοίων – ή ακόμα και ένας ναυτικός αποκλεισμός – θα ήταν ένας προφανής λόγος για πόλεμο. Κανένα κυρίαρχο κράτος δεν μπορεί να δεχτεί τον αποκλεισμό των θαλάσσιων εμπορικών οδών του από ξένες ναυτικές δυνάμεις χωρίς να αντιδράσει.

Το γεγονός ότι τα κράτη του ΝΑΤΟ προετοιμάζονται παρ' όλα αυτά για αυτό δείχνει πόσο έχει προχωρήσει η προθυμία για ανάληψη κινδύνων – ή η απώλεια της πραγματικότητας – στα επιτελεία σχεδιασμού.

Επιπλέον, υπάρχει η στρατιωτικοποίηση της Φινλανδίας, η οποία πρόσφατα εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ. Επιχειρήσεις κατασκοπείας και εναέριας επιτήρησης κατά της Ρωσσίας πραγματοποιούνται από φινλανδικό έδαφος.

Μια χώρα που εφάρμοζε με επιτυχία την ουδετερότητα για δεκαετίες μετατρέπεται σε στρατηγικό κράτος πρώτης γραμμής σε χρόνο ρεκόρ – με αναπόφευκτο αποτέλεσμα η Μόσχα να την αντιλαμβάνεται πλέον ως απειλή.

Σε αυτό το σημείο, θα πρέπει επίσης να θυμόμαστε την ανάλυση του Emmanuel Todd για τον σημερινό ομολογιακό ενθουσιασμό για τον πόλεμο.

Ο Γάλλος ιστορικός, δημογράφος και ανθρωπολόγος τα βλέπει κυρίως στις σκανδιναβικές και προτεσταντικές περιοχές. Για τη Σκανδιναβία, περιγράφει την ακολουθία: ενεργός Προτεσταντισμός → Προτεσταντισμός ζόμπι → μηδενικός Προτεσταντισμός.

Η πραγματική ατζέντα: Αμερικανική ενεργειακή ηγεμονία

Ο Fazi αποκαλύπτει τα βαθύτερα στρατηγικά πλαίσια. Ο ευρωπαϊκός επανεξοπλισμός δεν είναι –όπως συχνά υποστηρίζεται– ένα βήμα προς περισσότερη ευρωπαϊκή αυτονομία.

Είναι ακριβώς το αντίθετο: η εκπλήρωση του ρόλου που έχει αναθέσει η Ουάσιγκτον στην Ευρώπη.

Ο υπουργός Άμυνας Pete Hegseth κατέστησε σαφές στην αρχή της κυβέρνησης Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να στραφούν σε άλλα θέατρα – εννοώντας το Ιράν και τελικά την Κίνα – και ότι η Ευρώπη πρέπει επομένως να αναλάβει την ευθύνη για τη διατήρηση της πίεσης στη Ρωσσία.

Η Ευρώπη υπάκουσε ευσυνείδητα: οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες, ένα πρόσφατα εγκεκριμένο δάνειο 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για το Κίεβο, διπλασίασαν την υποστήριξη.

Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ που δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2025, καθιστά την ατζέντα ξεκάθαρη: Η «αμερικανική ενεργειακή κυριαρχία» στο πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τον άνθρακα και την πυρηνική ενέργεια ορίζεται ως η κορυφαία στρατηγική προτεραιότητα. Η επέκταση των αμερικανικών εξαγωγών ενέργειας περιγράφεται ρητά ως μέσο «προβολής ισχύος».

Αυτό δεν εξηγεί μόνο τις στρατιωτικές εκστρατείες των ΗΠΑ κατά της Βενεζουέλας και του Ιράν. Πάνω απ' όλα, εξηγεί γιατί η Ουάσιγκτον έχει διαρθρωτικό συμφέρον να συνεχίσει τον πόλεμο δι' αντιπροσώπων: η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει αποκομμένη από το ρωσικό φυσικό αέριο και να εξαρτάται από το αμερικανικό LNG.

Η ανατίναξη του αγωγού Nord Stream ήταν μέρος αυτής της στρατηγικής. Το ερώτημα εάν η δεκαετής πορεία των ΗΠΑ στην Ουκρανία –από την ανατροπή της δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης το 2014 έως την άτυπη ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ– δεν σχεδιάστηκε εξαρχής για να παρασύρει τη Ρωσσία σε πόλεμο γίνεται όλο και πιο επείγον.

Ο υπουργός Εξωτερικών Λαβρώφ το έθεσε με λίγα λόγια σε μια ομιλία: «Ο πόλεμος έχει κηρυχθεί ανοιχτά εναντίον μας. Το καθεστώς του Κιέβου χρησιμοποιείται ως αιχμή του δόρατος. Αλλά όλοι γνωρίζουν ότι αυτή η αιχμή είναι άχρηστη χωρίς δυτικές παραδόσεις όπλων, δεδομένα πληροφοριών, δορυφορικά συστήματα και εκπαίδευση στρατιωτικού προσωπικού».

Η κατάρρευση του πολιτικού λόγου

Αυτό που κάνει την τρέχουσα κατάσταση τόσο μοναδικά επικίνδυνη δεν είναι μόνο η στρατιωτική κλιμάκωση. Είναι η πλήρης κατάρρευση της πολιτικής φαντασίας που θα μπορούσε ακόμα να τους σταματήσει.

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, υπήρχαν «ρεαλιστές» και στις δύο πλευρές. Υπήρχε επικοινωνία στο παρασκήνιο. Υπήρχαν περίτεχνα πρωτόκολλα για την αποφυγή άμεσων αντιπαραθέσεων. Υπήρχαν Ευρωπαίοι ηγέτες με το κύρος και τη βούληση να προτείνουν λύσεις μέσω διαπραγματεύσεων.

Σήμερα δεν υπάρχει τίποτα από αυτά. Καμμία διπλωματία. Καμμία σοβαρή ευρωπαϊκή φωνή για κατάπαυση του πυρός. Χωρίς διαπραγματεύσεις. Μόνο η ορμή της πολεμικής μηχανής, απλώθηκε σε δώδεκα χώρες και χιλιάδες εταιρείες – παραγωγή όπλων σε φινλανδικά εργοστάσια, γερμανικές κοινοπραξίες, βρετανικά εργαστήρια. Μια σύγκρουση που δεν γνωρίζει κανένα λογικό τελικό σημείο χωρίς επείγουσα πολιτική παρέμβαση – εκτός από την καταστροφή.

Η ευθύνη, σύμφωνα με τον Fazi, ανήκει τελικά στους Ευρωπαίους πολίτες.

«Οι κυβερνήσεις μας δεν ενεργούν στο όνομά μας και ούτε προς το συμφέρον μας.

Εναπόκειται σε εμάς – πριν από το επόμενο περιστατικό, τον επόμενο λάθος υπολογισμό, το επόμενο drone που εισέρχεται σε λάθος εναέριο χώρο – να απαιτήσουμε να κάνουν πίσω από την άβυσσο».

Το θέμα δεν είναι αν, αλλά πότε

Οι μηχανισμοί κλιμάκωσης είναι καλά κατανοητοί: κάθε βήμα στη σκάλα γίνεται με τη σίγουρη υπόθεση ότι η άλλη πλευρά θα υποχωρήσει. Κάθε βήμα κάνει το επόμενο πιο πιθανό και τον χώρο για αποκλιμάκωση στενότερο. Μέσα από ένα μείγμα ευσεβών πόθων και θεσμικής αδράνειας, οι δυτικοί ηγέτες έχουν πείσει τους εαυτούς τους ότι η Ρωσσία θα συνεχίσει να καταπίνει κάθε πρόκληση χωρίς να απαντά με τον ίδιο τρόπο.

Αλλά κάθε εβδομάδα που περνά χωρίς διπλωματική έξοδο μας φέρνει πιο κοντά στη στιγμή που αυτή η υπόθεση δοκιμάζεται σε σημείο καταστροφής.

Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι απέχουμε ένα περιστατικό –πραγματικό ή σκηνοθετημένο– από μια κατάσταση που γρήγορα κλιμακώνεται σε πόλεμο πλήρους κλίμακας.

Ο κίνδυνος δεν είναι μια μακρινή αφαίρεση. Είναι επικίνδυνο, άμεσο και πραγματικό. Και είναι καιρός οι λαοί της Ευρώπης να καταλάβουν τι ετοιμάζεται στο όνομά τους και με τα χρήματά τους.