Γάμοι παιδιών: Όταν τα κορίτσια παντρεύονται προτού μπορούν καν να διαβάσουν

Η Ghada ήταν δώδεκα χρονών όταν ο πατέρας της την πάντρεψε με έναν πολύ μεγαλύτερο άνδρα – από καθαρή ανάγκη. Τρία χρόνια αργότερα, ήταν ήδη μητέρα τριών παιδιών.

Σε μια χώρα όπως η Υεμένη, όπου η πείνα και ο πόλεμος κυριαρχούν στην καθημερινή ζωή, πολλές οικογένειες δεν βλέπουν άλλη επιλογή: οι κόρες γίνονται «διαπραγματευτικό υλικό», μέσο επιβίωσης.

«Απλώς δέχτηκε την πρώτη προσφορά που ήρθε – για μένα και τις αδελφές μου», λέει η Ghada κοιτάζοντας πίσω.

Ο γάμος της έφερε πόνο, κακοποίηση και απομόνωση. Μόνο επειδή γέννησε έναν γιο της επετράπη να επισκεφθεί για λίγο την οικογένειά της. Όταν αναγκάστηκε να επιστρέψει στο σπίτι του άνδρα της μετά από μια αποτυχημένη απόπειρα αυτοκτονίας, η παιδική της ηλικία τελείωσε οριστικά.

Η Ghada δεν είναι μια μεμονωμένη περίπτωση. Σύμφωνα με τη UNICEF, περισσότερες από 650 εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως έχουν συνάψει παιδικούς γάμους – πολλοί από αυτούς με τεράστιες συνέπειες για την υγεία και την ψυχολογία. Ειδικά σε περιοχές κρίσης όπως η Υεμένη, σε μέρη της Αφρικής και της Ασίας, το φαινόμενο παίρνει τρομακτικές διαστάσεις.

Στο Αφγανιστάν, για παράδειγμα, μια συγκλονιστική υπόθεση προκάλεσε πρόσφατα διεθνή κατακραυγή: Ένα εξάχρονο κορίτσι «εγκαταλείφθηκε» σε έναν 45χρονο άνδρα – δήθεν με αντάλλαγμα χρήματα. Η σκηνή ήταν τόσο ανησυχητική που ακόμη και οι Ταλιμπάν παρενέβησαν για να αποτρέψουν το γάμο.

Την ίδια χρονιά, ένα εννιάχρονο κορίτσι διασώθηκε από μια ανθρωπιστική οργάνωση στα βορειοδυτικά της χώρας, αφού ο πατέρας της το πούλησε σε έναν ξένο για το ισοδύναμο περίπου 1.600 λιρών – με τη μορφή γης, προβάτων και μετρητών. Ένα τραγικό μοτίβο που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά.

Η Υεμένη δεν έχει νόμιμη ελάχιστη ηλικία για γάμο. Δύο στα τρία κορίτσια παντρεύονται εκεί πριν από την ηλικία των 18 ετών. Σε άλλες χώρες, η κατάσταση δεν είναι καλύτερη:

• Στον Νίγηρα, το 76% των γυναικών κάτω των 18 ετών είναι παντρεμένες.
• Στην Κεντρική Αφρική και το Τσαντ, το ποσοστό υπερβαίνει το 60%.
• Στο Μπαγκλαντές, το πρόβλημα επηρεάζει το 51% των κοριτσιών, στο Νεπάλ το 35%.
• Στο Αφγανιστάν, οι γάμοι παιδιών αυξήθηκαν κατά 25% μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν και οι εφηβικές εγκυμοσύνες κατά 45%.

Και ακόμη και η Ευρώπη δεν είναι άτρωτη: Στη Ρουμανία, μια χώρα της Ε.Ε., το ένα τοις εκατό των κοριτσιών παντρεύονται πριν από την ηλικία των 15 ετών – επτά τοις εκατό πριν από τα 18α γενέθλιά τους. Οι αιτίες: φτώχεια, πατριαρχικές παραδόσεις και έλλειψη επιβολής των υφιστάμενων νόμων.

Αυτό που τελικά έσωσε τη Ghada ήταν η συμπάθεια ενός γείτονα. Μαζί με τη μητέρα της, βρήκε καταφύγιο σε ένα καταφύγιο που υποστηρίζεται από τα Ηνωμένα Έθνη. Εκεί έμαθε να διαβάζει, να γράφει και να ράβει – για πρώτη φορά στη ζωή της. Με τη βοήθεια δικηγόρου, πήρε την επιμέλεια των παιδιών της.

Σήμερα – στα 16 της – ζει ξανά με τον πατέρα της, φροντίζει η ίδια την οικογένειά της και θέλει ένα πράγμα πάνω απ’ όλα: «Θέλω να εκπαιδεύσω τα παιδιά μου ώστε να μπορούν να αποφασίζουν ελεύθερα πώς θέλουν να ζήσουν». Το σχολείο, λέει, της έδωσε την ελευθερία να παίρνει τις δικές της αποφάσεις.

Η UNICEF και το UNFPA προσπαθούν να καταπολεμήσουν το πρόβλημα με παγκόσμιες πρωτοβουλίες. Αλλά υπάρχει έλλειψη χρημάτων, πολιτικής βούλησης – και κοινωνικής αλλαγής. Η εκπαίδευση θεωρείται το κλειδί: μόνο όταν τα κορίτσια πηγαίνουν στο σχολείο μπορούν να σπάσουν τον φαύλο κύκλο της εξάρτησης και της κακοποίησης.

Εκτός από τη διατήρηση της ειρήνης και την ανάπτυξη, η πολιτιστική αλλαγή είναι απαραίτητη πάνω απ’ όλα – και το θάρρος να μιλήσουμε για ένα θέμα που πολύ συχνά συμβαίνει αθόρυβα.