Η 12η Ιουνίου 2026 είναι μια ιστορική ημέρα για την Ε.Ε.. Το εξαιρετικά αμφιλεγόμενο σύμφωνο της Ε.Ε. για τη μετανάστευση και το άσυλο, το οποίο αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης εδώ και χρόνια, θα ισχύει σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μετά την ψήφιση των νομοθετικών πακέτων το 2024, η διετής μεταβατική φάση ολοκληρώνεται τώρα. Αυτό που οι υποστηρικτές της Ε.Ε. και οι υποστηρικτές της μετανάστευσης χαιρετίζουν ως ιστορική πρόοδο θεωρείται από τους επικριτές ως «αυτοκτονία της Ευρώπης» και μαζική επίθεση στην εθνική κυριαρχία.

Το σύστημα ποσοστώσεων ως νέο σφυρί της Επιτροπής

Το σύμφωνο περιλαμβάνει διάφορους κανονισμούς και οδηγίες και βασίζεται σε τέσσερεις πυλώνες: τη διασφάλιση των εξωτερικών συνόρων (συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης της ψηφιακής επιτήρησης), τις ταχύτερες διαδικασίες ασύλου, την περαιτέρω ανάπτυξη του συστήματος του Δουβλίνου (το οποίο ποτέ δεν λειτούργησε πραγματικά), τη στενότερη συνεργασία με τρίτες χώρες και, πάνω απ' όλα, το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο – το σύστημα ποσοστώσεων.

Αυτός ο μηχανισμός αλληλεγγύης και ευθύνης είναι το πιο επίμαχο σημείο ολόκληρου του Συμφώνου. Για όλα τα άλλα μέτρα, είναι αμφίβολο αν θα εφαρμοστούν καθόλου σοβαρά.

Ωστόσο, ο «μηχανισμός αλληλεγγύης» δίνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ένα νέο μέσο κατά των κρατών μελών. Είναι ένα σύστημα εξαναγκασμού – που κάνει το όνομα «αλληλεγγύη» ακόμη πιο παράλογο.

Τα κράτη μέλη πρέπει είτε να τηρούν τις ποσοστώσεις υποδοχής των αιτούντων άσυλο είτε να καταβάλλουν πρόστιμα (περίπου 20.000 ευρώ ανά άτομο που δεν γίνεται δεκτό). Οι συνεισφορές είναι ευέλικτες, αλλά υποχρεωτικές.

Αυτό δίνει στην Επιτροπή ένα αποτελεσματικό «όπλο» για να παροτρύνει τα κράτη που είναι κρίσιμα για τη μετανάστευση να δεχτούν αιτούντες άσυλο. Όσοι δεν εφαρμόζουν τις ποσοστώσεις πρέπει να πληρώσουν.

Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης πλήττονται ιδιαίτερα σκληρά.

Στη Δυτική Ευρώπη, η μαζική μετανάστευση έχει ήδη προχωρήσει τόσο πολύ που τα χαμηλότερα ποσοστά δεν κάνουν αισθητή διαφορά. Η αντιστροφή της μετανάστευσης – δηλαδή η επανεγκατάσταση μεταναστών που ζουν ήδη στην Ευρώπη – δεν είναι στο πρόγραμμα. Πρόκειται αποκλειστικά για περαιτέρω εισροή.

Η Μαρίν Λεπέν έχει περιγράψει εδώ και καιρό το σύμφωνο ως υπαρξιακή απειλή. Την παραμονή της έναρξης ισχύος, έγραψε στο X:

«Αύριο θα τεθεί σε ισχύ το σύμφωνο για τη μετανάστευση. Υποχρεώνει τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να δέχονται μετανάστες, διαφορετικά απειλούνται πρόστιμα. Εάν έρθουμε στην εξουσία, θα προτείνουμε ένα συνταγματικό δημοψήφισμα για τη μετανάστευση στον γαλλικό λαό – ο μόνος τρόπος για να ανακτήσουμε τον έλεγχο της μεταναστευτικής μας πολιτικής».

Νωρίτερα, επέκρινε δριμύτατα το σύμφωνο ως «σύμφωνο καταβύθισης μεταναστών και πολιτιστικής εξαφάνισης της Ευρώπης» και ζήτησε ένα σαφές «όχι» στη μεταναστευτική πολιτική της Ε.Ε.. Ο συνάδελφός της στο κόμμα Jordan Bardella και το Rassemblement National συγκεντρώνουν υπογραφές κατά του συμφώνου εδώ και μήνες και ζητούν δημοψήφισμα.

Ωστόσο, η αντίσταση δεν περιορίζεται στη Γαλλία. Το AfD απορρίπτει το σύμφωνο επί της αρχής. Σε δήλωση της κοινοβουλευτικής ομάδας της Bundestag, αναφέρεται ότι «παρεμβαίνει σημαντικά στην ελεύθερη αρμοδιότητα λήψης αποφάσεων των κρατών μελών» και απειλεί να «διαλύσει τα θεμέλια των ευρωπαϊκών εθνικών κρατών». Το AfD το βλέπει αυτό ως μια προσπάθεια αποτελεσματικής κατάργησης της εθνικής κυριαρχίας σε θέματα μετανάστευσης και επισημαίνει την απόρριψη από χώρες όπως η Πολωνία και η Ουγγαρία.

Υπό τον Βίκτωρα Όρμπαν, το σύμφωνο απορρίφθηκε κατηγορηματικά επειδή μετέτρεψε την Ουγγαρία σε «στρατόπεδο προσφύγων». Ακόμη και υπό τον νέο πρωθυπουργό Péter Magyar, η στάση παραμένει κρίσιμη: Δεν θα υπάρχουν «παράνομοι μετανάστες στην Ουγγαρία». Η αντιπολίτευση, ωστόσο, δεν τον πιστεύει και υποψιάζεται ότι ήδη ενδίδει για να πάρει τα κονδύλια της Ε.Ε..

Άλλες δεξιές και συντηρητικές δυνάμεις στην Ευρώπη (συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας, της Πολωνίας και της Ολλανδίας) προειδοποιούν για απώλεια ελέγχου των συνόρων τους και για οικονομικές κυρώσεις δισεκατομμυρίων εάν δεν εφαρμοστούν.

Η άλλη πλευρά – οι υπερ-ενωτικοί – είναι ευχαριστημένη. Ο ομοσπονδιακός καγκελάριος Friedrich Merz δήλωσε:

«Η ανάκαμψη της μετανάστευσης έχει ξεκινήσει – σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Από σήμερα, τίθεται σε ισχύ το Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Ασύλου: καλύτερος έλεγχος και τάξη, ταχύτερες διαδικασίες και δίκαιη κατανομή ευθυνών. Η μεταρρύθμιση πρέπει να εφαρμοστεί αποτελεσματικά. Η χώρα μας θα ωφεληθεί από αυτό».

Η Επιτροπή της Ε.Ε. θεωρεί ότι η «ανάκαμψη της μετανάστευσης» έχει ήδη ξεκινήσει ούτως ή άλλως. Ωστόσο, δεν εννοεί ένα κύμα απελάσεων ή μεταναστευτική πολιτική, αλλά μόνο τη μείωση των παράνομων διελεύσεων των συνόρων. (Ταυτόχρονα, η Ισπανία, με την υποστήριξη της Επιτροπής, νομιμοποίησε τη διαμονή εκατοντάδων χιλιάδων με διάταγμα.)

Οι επικριτές θεωρούν ότι αυτό είναι βιτρίνα. Μεγάλο μέρος του συμφώνου θα αποτύχει, όπως και το παλιό σύστημα του Δουβλίνου – μόνο η μετατόπιση της εξουσίας στην Επιτροπή θα παραμείνει.

Εικόνα: "lampedusa" από noborder network έχει άδεια χρήσης κάτω από CC-BY 2.0.