«Ἄν ὑπάρχουμε σήμερα σάν ἑλληνική φυλή, εἶναι γιατί κρατηθήκαμε ἀπό τό ἄμφιο τῆς θρησκείας μας ὅλα αὐτά τά χρόνια…
Ἡ Ἐθνική μας ὑπόσταση εἶναι ζυμωμένη μέ τήν Ὀρθοδοξία.
Σάν ἔπεσε τό Βυζάντιο, ἡ Ἐκκλησία ἀντικατέστησε τόν τσακισμένο κρατικό μηχανισμό σάν ὑποκατάστατος μηχανισμός τῆς ἐθνικῆς ἑνότητας.
Τά σύμβολα τῆς αὐτοκρατορίας τά κράτησε ἡ Ἐκκλησία καί τά διατήρησε μέσα στούς μαύρους αἰῶνες τῆς σκλαβιᾶς.
Καί μέσα σ’ αὐτούς τούς φοβερούς αἰῶνες αὐτή στάθηκε τό πνευματικό καί ἐθνικό κέντρο τῆς μαρτυρικῆς φυλῆς… Καί σωστά τὄκανε, πώς σέ κρίσιμες ὧρες τό ράσο στάθηκε ἡ ἐθνική σημαία τῆς Ἑλλάδας στά χρόνια τῆς σκλαβιᾶς».
~Στρατής Μυριβήλης~
Στις 30 Ιουνίου του 1890,γεννήθηκε στη Σκαμνιά της Λέσβου ο Στρατής Μυριβήλης, φιλολογικό ψευδώνυμο του Ευστράτιου Σταματόπουλου, μια από τις πιο ισχυρές και χαρακτηριστικές φωνές της νεοελληνικής πεζογραφίας.
Μια μορφή που δεν έγραψε από απόσταση, αλλά μέσα από τη φωτιά της ιστορίας.
Ο Στρατής Μυριβήλης έζησε τον ελληνικό 20ο αιώνα περνώντας κυριολεκτικά δια πυρός και σιδήρου.
Στα χαρακώματα των Βαλκανικών Πολέμων, στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη Μικρασιατική Εκστρατεία, δεν στάθηκε απλός παρατηρητής.
Στάθηκε παρών και από αυτή την παρουσία γεννήθηκε η γραφή του σκληρή, καθαρή, ανελέητη απέναντι στην ψευδαίσθηση της δόξας.
Στη ”Ζωή εν Τάφω”, ο πόλεμος παύει να είναι ιστορία και γίνεται ύλη λάσπη, φόβος, αναπνοή που κόβεται.
Εκεί ο άνθρωπος δοκιμάζεται σκληρά και μέσα στη δοκιμασία του, απογυμνώνεται μέχρι το πιο γυμνό του σημείο την επιβίωση.
Όμως ο Μυριβήλης δεν έγραψε μόνο τον πόλεμο.
Έγραψε και τον απόηχό του.
Τον άνθρωπο μετά τήν θύελλα.
Τον λαό μετά την καταστροφή. Τήν μνήμη που δεν λέει να σωπάσει.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, βρέθηκε μέσα στις μεγάλες ιδεολογικές συγκρούσεις της εποχής του. Σε μια Ελλάδα διχασμένη, όπου οι πληγές έγιναν πολιτικές γραμμές και οι γραμμές έγιναν ρήγματα ιστορικά, ο λόγος του πήρε σαφή θέση.
Στο κλίμα που κορυφώθηκε με τον Εμφύλιο Πόλεμο, διατύπωσε μια έντονη αντικομμουνιστική στάση, απολύτως ενδεικτικό της διαιρέσεως που επικράτησε σε ένα μεγάλο μέρος του πνευματικού κόσμου της μεταπολεμικής Ελλάδος.
Απολύτως χαρακτήριστικη είναι άλλωστε η φράση του η οποία έχει μείνει στην ιστορία”
Όποιος γίνει κομμουνιστής παύει να είναι Έλληνας”.
Παρόλαυτα πέρα από τις θέσεις και τις ιδεολογίες, αυτό που μένει περισσότερο είναι το έργο.
Εκεί όπου ο στρατιώτης δεν είναι σύμβολο, αλλά σώμα που πονά.
Εκεί όπου ο πρόσφυγας δεν είναι αριθμός, αλλά μνήμη που ανασαίνει και γι’ αυτό ο Μυριβήλης δεν διαβάζεται ως απλή φωνή μιας εποχής, αλλά ως μαρτυρία μιας διαρκούς ρωγμής ανάμεσα στον άνθρωπο και την ιστορία.
Σαν σήμερα, λοιπόν, δεν τιμούμε απλώς έναν συγγραφέα.
Τιμούμε έναν άνθρωπο που πέρασε μέσα από τις πιο σκοτεινές διαδρομές του ελληνικού 20ού αιώνος και τις μετέτρεψε σε λόγο.
Ίσως τελικά αυτό να είναι το μεγάλο του αποτύπωμα ότι η λογοτεχνία δεν γεννιέται για να εξιδανικεύει την ιστορία, αλλά για να τήν θυμάται όπως πραγματικά συνέβη.
Ο Στρατής Μυριβήλης σε σπάνια φωτογραφία με στρατιωτική στολή και φορώντας το μονοκλ του κατά την περίοδο της Μικρασιατικής Εκστρατείας, μαζί με τη σύζυγό του, Ελένη.
